Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Leopold Godowski

Leopold Godowski

Leopold Godowski

*13 II 1870 Żośle k/ Wilna, †21 XI 1938 Nowy Jork

Leopold Godowski - urodził się w rodzinie żydowskiego lekarza, który zmarł w 1871. Chłopiec wraz z matką zamieszkał u Ludwika Passinocka, skrzypka-amatora, który udzielił Leopoldowi pierwszych lekcji muzyki. Kilkuletni chłopiec opanował grę na skrzypcach, fortepianie i zasady kompozycji, ale był w znacznej mierze samoukiem. Regularną naukę rozpoczął dopiero w 1883 w berlińskiej Hochschule für Musik u słynnego pedagoga Ernsta Rudorffa. Nie mogąc dostosować się do rygorów zorganizowanej nauki już w 1884 wyjechał do Ameryki, skąd powrócił w 1886 z zamiarem podjęcia studiów u Liszta w Weimarze. Po śmierci Liszta przeniósł się do Paryża, gdzie jego talent zauważył Camille Saint-Saëns. Koncertował w prywatnych salonach we Francji i Anglii. Kolejne tournée w Ameryce w 1890 skończyło się porażką, Godowski podjął więc działalność pedagogiczną. W 1891 wykładał w New York College of Music, 1891-93 w Broad Street Conservatory w Filadelfii, 1893-1900 w Konserwatorium w Chicago, 1909-14 w wiedeńskiej Akademie der Tonkunst, gdzie do jego uczniów należeli Henryk Neuhaus i Issaj Dobrowen. W 1900 powrócił do Europy, gdzie po triumfalnym koncercie w Berlinie wreszcie zyskał rozgłos; osiadł w Niemczech, ale po wybuchu I wojny światowej zmuszony był znów wyjechać do USA. Kres karierze estradowej Godowskiego położył wylew krwi do mózgu, którego doznał w 1930. Ostatnie lata życia przyniosły pogarszające się zdrowie artysty, śmierć syna i żony, znanej sopranistki Friedy Saxe. Córka artysty Dagmar (1896-1975) była aktorką, zagrała w kilkunastu filmach hollywoodzkich.

Skomplikowane koleje życia i pasmo niepowodzeń nie pozwoliły Godowskiemu na rozwinięcie kariery proporcjonalnie do talentu. Współcześni mu muzycy uważali jednak Godowskiego za największego żyjącego pianistę. Uważano, że w sali koncertowej, a szczególnie nagraniowej ukazywał jedynie małą cząstkę swoich możliwości; krążyły legendy o jego grze w zaciszu domowym, w gronie najbliższych przyjaciół. Był słynnym kolorystą, szczególnie ceniono go za giętkość frazy, żywiołowość i absolutną naturalność gry oraz fenomenalną biegłość techniczną, uzyskiwaną dzięki niezwykłemu wyćwiczeniu stosunkowo małych dłoni. Szczególne mistrzostwo osiągnął w operowaniu lewą ręką - świadczy o nim poziom trudności jego utworów i transkrypcji na lewą rękę. Posiadał bardzo rozległy repertuar, wykonywał nie tylko większość sztandarowych dzieł fortepianowego romantyzmu i klasycyzmu (także utwory J. S. Bacha), ale też liczne utwory lżejszego, salonowego autoramentu i transkrypcje.

Zachowane nagrania Godowskiego nie dają pełnego pojęcia o jego możliwościach, choć w ostatnich latach - dzięki nowym, lepszym dźwiękowo reedycjom - zostały ponownie docenione. Nagrywać zaczął dla Columbii (1913-16, 1928-30), wiele zarejestrował też dla Brunswicka (1920-26); z okresu po 1930 zachowały się tylko pojedyncze nagrania prywatne. Z uwagi na ograniczenia wczesnej techniki fonograficznej nagrywał w większości drobne utwory, wirtuozowskie miniatury i transkrypcje. Na wyróżnienie zasługują: Gnomenreigen, La leggierezza i Parafraza z "Rigoletta" Liszta, Sonata Es-dur op. 81a Beethovena, Rondo capriccioso Beethovena, Karnawał Schumanna, Minstrels i Golliwog's Cakewalk Debussy'ego, bardzo wysoko oceniana Ballada g-moll op. 24 Griega, kilka miniatur i transkrypcji samego Godowskiego (nie zachowała się jednak żadna etiuda Chopina). Wiele utworów artysta zarejestrował jedynie na wałkach pianolowych.

Czołowe miejsce w spuściźnie fonograficznej Godowskiego zajmują utwory Chopina: Sonata b-moll (1930), Ballada As-dur op. 47, Berceuse, polonezy cis-moll op. 26 nr 1, A-dur op. 40 nr 1 i As-dur op. 53, Impromptu cis-moll op. 66, walce As-dur mop. 34 nr 1, As-dur op. 42 i cis-moll op. 64 nr 2, pięć etiud, trzy preludia, scherza b-moll i E-dur (z ostatniej sesji nagraniowej artysty). Wyjątkowe miejsce w niezbyt rozległej dyskografii Godowskiego należy przyznać kompletowi Chopinowskich nokturnów (1929-30).

W ostatnich latach Godowski został ponownie docenione jako kompozytor. Pozostawił kilkadziesiąt utworów fortepianowych (w tym z orkiestrą). Wyróżniają się: Sonata e-moll (1911), Passacaglia (1926) i Triakontameron (1919-20) i szczególnie Suita jawajska (1924-25), zawierająca 12 "podróży tonalnych na fortepian", skomponowanych na kanwie pobytu artysty na Dalekim Wschodzie. Przez wiele lat utwory te uchodziły za niemożliwe do wykonania z powodu trudności technicznej. Godowski był także płodnym twórcą transkrypcji i parafraz, m.in. pieśni Schuberta, sonat skrzypcowych i suit wiolonczelowych J. S. Bacha, Metamorfozy symfoniczne na tematy z J. Straussa. Najwiękzy rozgłos zdobyło opracowanie 26 Etiud Chopina (1893 i 1914), stanowiące szczytowe osiągnięcie wirtuozowskiej faktury Godowskiego. Występują w nich dodatkowe kontrapunkty, tekst Chopinowski zaprezentowany jest w inwersji lub powierzony jednej tylko ręce, w czterech utworach transkrypcja polega na nałożeniu na siebie dwóch lub nawet trzech różnych etiud w partiach obu rąk. Do czasów obecnych jedynie pojedynczy pianiści sprostali technicznym wymogom tych parafraz.

Pewien oddźwięk zdobyła także działalność pedagogiczna Godowskiego. W swym nauczaniu przykładał szczególnie znaczenie do rozluźnienia mięśni, które miało być podstawą biegłości palcowej i techniczego mistrzostwa. Godowski był także działaczem społecznym, planował zorganizowane światowego kongresu muzyków i instytutu muzycznego, który krzewiłby idee pokoju i przyjaźni między narodami.

Wojciech Bońkowski

luty 2007 


Bibliografia:
Jeremy Nicholas, Godowsky: The Pianists’ Pianist, APR, Wark 1989
Leonard Saxe, The Published Music of Leopold Godowsky, “Music Library Association Notes” XIV (1957) nr 2.
Książki ze wzmiankami o Godowskim: http://www.leopoldgodowsky.com/books.shtml
Zbiór recenzji prasowych i innych materiałów dostępny w internecie, w tym wypowiedzi samego Godowskiego: http://www.leopoldgodowsky.com/articles.shtml
Dyskografia:
http://www.godowsky.com/Performance/performances.html

 


 

Wg kategorii: